Okl Crnj

Oficyna Wydawnicza "Agawa"
Seria: Biblioteka Poetycka
ISBN 978-83-85571-63-6
Poezje
Wybór, przekład i posłowie: Grzegorz Łatuszyński
Okładka barwna, foliowana
Format 125 x 195 mm. Str. 258
Cena detaliczna 29,00 zł

Jeden z interpretatorów dzieła Crnjanskiego w czasach ateistycznego komunizmu porównywał jego sumatraizm do religii bez Boga. Sumatraistyczne widzenie świata jest chyba jednak bliższe naszemu dzisiejszemu tego świata oglądowi niż optyce ateistycznej. A zyskaliśmy ten ogląd dzięki rozwojowi radia i telewizji, dzięki Internetowi i telefonii komórkowej, międzykontynentalnym samolotom i rakietom, a także na skutek od półwiecza wiszącej nad ludzkością jak miecz Damoklesa bombie atomowej i wodorowej oraz broni bakteriologicznej. Dziś świat tak się skurczył, że szczyty dalekiego Uralu rzeczywiście są na wyciągnięcie ręki. I nie jest dla nas obojętne, co się dzieje na tym Uralu, gdzie żarzą się akurat olbrzymie składowiska posowieckich odpadów nuklearnych, bo stanowić to może o losie każdego z nas. Świat stał się globalny nie tylko w pojęciu ekonomistów, lecz także fizyków, historyków, filozofów, socjologów i psychologów, stał się macluhanowską wioską globalną. W tej wiosce, jak mi się wydaje, Miloš Crnjanski zamieszkał dzięki swej przenikliwej intuicji kilkadziesiąt lat wcześniej, nim ją odkrył Mac Luhan, i zdążył wydeptać w niej całkiem wyrazistą własną ścieżkę modelowania poetyckiego świata i człowieka w tym świecie, którą nazwał sumatraizmem. Sumatraizm Crnjanskiego nabiera, moim zdaniem, nowego blasku w świetle teorii Yonei Masudo i Mac Luhana i wchodzi w ciekawy dialog z dzisiejszym pojęciem rewolucji przetrwania.
(z posłowia Grzegorza Łatuszyńskiego)

 O autorze

Miloš Crnjanski, urodzony 26 października 1893 ro­ku w Csongradzie (miasteczko na Węgrzech), szkołę powszechną i gimnazjum ukończył w Timişoarze (Rumunia) i w 1905 rozpoczął naukę w Liceum Zakonu Pijarów. W Timişoarze Crnjanski napisał swoje pierwsze wiersze, m. in „Los”, który opublikował w piśmie „Golub” w 1908 roku, a w 1912 w „Bośniackiej Wile” (Bosanska vila) wydrukował kolejny wiersz p. t. „Na początku był blask”. Tę datę można traktować jako datę jego właściwego debiutu poetyckiego. 
W tym samym roku podjął studia w Akademii Eksportowej w Rijece, a w następnym wstąpił na Uniwersytet Wiedeński, gdzie rozpoczął studia filozoficzne. Nie było mu jednak dane zbyt długo studiować: w 1914 roku wybuchła wojna i młody Crnjanski, zmobilizowany do austriackiego wojska, wkrótce wysłany został na front galicyjski. Po odniesieniu ran leczył się w Krakowie, po czym znów trafił na front, tym razem na ziemiach włoskich. 
Po wojnie przybył do Belgradu, gdzie podjął studia filologiczne. W roku 1919 opublikował dramat „Maska”, a rok później „Lirykę Itaki”. W 1921 roku ukazał się jego „Zapiski o Czarnojeviciu”. W tymże samym roku pisarz ożenił się z Vidą Ružić, która do końca dzieliła z Crnjanskim dole i niedole, stając się spolegliwą towarzyszką życia autora „Wędrówek” i późniejszego pisarza-tułacza. W czasie studiów Crnjanski podjął pracę nauczycielską w gimnazjum w Pančevie. W 1922 roku uzyskał dyplom Uniwersytetu Belgradzkiego i przeniósł się do jednego z gimnazjów belgradzkich. W tym czasie pracował też jako dziennikarz w pismach stołecznych. W 1927 roku opublikował w odcinkach „Wędrówki” w „Serbskim Gońcu Literackim” (Srpski književni glasnik), które w wydaniu książkowym ukazały się w roku 1929, a w 1930 uzyskały nagrodę Serbskiej Akademii Nauk. W tymże roku ukazała się „Miłość w Toskanii.”
W latach 1928-29 Crnjanski był attaché prasowym w Ambasadzie w Berlinie, co zaowocowało wydaną w 1931 roku „Książką o Niemczech” W 1935 roku pisarz powrócił do służby dyplomatycznej w Ambasadach Królestwa Jugosławii w Berlinie (1935-38) i we Włoszech (1939-41). W 1941 roku, po napadzie Niemców na Jugosławię został wraz z Ambasadą ewakuowany do Lizbony, skąd wyjechał do Londynu, gdzie przez jakiś czas był radcą prasowym w gabinecie rządu emigracyjnego. Na emigracji powstała „Druga księga Wędrówek” i „Powieść o Londynie” oraz „Lament nad Belgradem”.
Od 1956 roku twórczość Miloša Crnjanskiego stopniowo zaczyna trafiać do obiegu literackiego w kraju, ukazują się „Wędrówki” i „Zapiski o Czarnojeviciu oraz dramat „Konak” mówiący o zamachu na króla Aleksandra Obrenovicia i królową Dragę. Dramat ten wystawiony został w sezonie teatralnym 1958/59 w belgradzkim Teatrze Narodowym, w 1959 roku ukazała się „Liryka Itaki” wraz z obszernymi komentarzami autorskimi pt.: „Itaka i komentari”, w 1962 opublikowana została „Druga księga Wędrówek” napisana w Londynie, a w Johannesburgu poemat „Lament nad Belgradem”. Niedługo po powrocie pisarza do kraju, co miało miejsce w 1965 roku, wydane zostały jego dzieła zebrane, w których znalazła się nigdy dotąd nie publikowana, powieść „Kod Hiperborejaca” (U Hiperborejczyków). 
W 1970 roku ukazała się powieść „Kropla krwi hiszpańskiej”, a w 1971 „Powieść o Londynie”, za którą otrzymał wysoko cenioną nagrodę tygodnika „NIN” za najlepszą książkę roku. W roku 1973 ukazał się poemat „Stražilovo”.
Ostatnie lata życia pisarz poświęcił „Książce o Michale Aniele”, którą zostawił w rękopisie, a ukazała się ona w 1981 roku. Również z rękopisów opublikowane zostały w 1985 niezwykle cenne jego dzienniki pt. „Embahade”.
Zmarł w 1977 roku w Belgradzie.

Developed in conjunction with Ext-Joom.com