Ok Desi 1 str

Oficyna Wydawnicza "Agawa"
ISBN 83-85571-74-2
Seria: Biblioteka Poetycka
Wybór, przekład i posłowie
Grzegorz Łatuszyński
Okładka barwna, foliowana
Format 125 x 195 mm
Str. 158. Cena 25 zł


Literatura serbska dwudziestego wieku może się poszczycić dwiema wielkimi damami obdarzonymi urodą, talentem, szykiem ielegancją. Pierwsza z nich to Izidora Sekulić (1877-1958), eseistka, prozaiczka, wybitny krytyk literacki... Druga, Desanka Maksimović (1898-1993), poetka, co w swoim dorobku ma ponad 50 tomików wierszy, kobieta władcza, uwielbiająca życie w poklasku, w świetle reflektorów, świetnie się czuła na salonach zarówno w Jugosławii królewskiej, jak i titowskiej, gdy się już skończył okres socrealizmu... Poezja Desanki Maksimović, zaledwie pięć lat młodszej od Miloša Crnjanskiego, nie miała w sobie nic z ekspresjonistycznego buntu. Na ogół stonowana, pogodna, z lek­ką nutką melancholii, opisująca z wielką wrażliwością świat naszej codzienności wśród świtów, i zmierzchów, dni słonecznych i deszczowych, a także nastroje, którym się poddaje i ulega bohaterka liryczna, od początku spotkała się z życzliwym przyjęciem ze strony krytyki i z ufnym odbiorem czytelniczym, gdyż ujmowała swoją szczerością i wnikliwością, łagodnym, wyrozumiałym stosunkiem do ludzi, łaskawością dla zwierząt, wrażliwością na przyrodę i mądrym, zdystansowanym oglądem tego, co niesie ze sobą i serwuje życie.
Z posłowia
Grzegorza Łatuszyńskiego

 O autorze

Desanka Maksimović urodziła się w 1898 r. w rodzinie nauczycielskiej w Rabrovicy koło Valjeva. Poprzez matkę związana z Brankoviną, w której uczęszczała do szkoły podstawowej. Maturę uzyskała w 1919 w gimnazjum w Valjevie. Literaturę porównawczą, historię powszechną i historię sztuki studiowała na Uniwersytecie Belgradzkim. W 1920 r. w czasopiśmie „Misao“ (Myśl) opublikowała swoje pierwsze wiersze, które zwróciły na nią uwagę i otworzyły jej łamy innych czasopism literackich. W rok później Sima Pandurović zamieścił w swojej Antologii najnowszej liryki 11 wierszy młodej poetki.

. W latach 1922-23 pracowała jako nauczycielka w gimnazjum w Obrenovacu. W tym czasie w Splicie opublikowana została Antologia współczesnej liryki jugosłowiańskiej Deanovicia i Petrovicia (1922), w której znalazły się 3 jej wiersze. W 1923 uzyskała dyplom Uniwersytetu Belgradzkiego i jako nauczycielka przeniosła się do jednego z gimnazjów w Belgradzie. W 1924 opublikowała swój pierwszy tomik poetycki " Wiersze, który spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem, a pisali o nim najwybitniejsi ówcześni jugosłowiańscy krytycy, Milan Bogdanović i Antun Barac. W latach 1924-25 przebywała na stypendium w Paryżu, a po powrocie podjęła pracę w Szkole Nauczycielskiej w Dubrowniku, skąd rok później przeszła do pracy w Pierwszym Gimnazjum Żeńskim w Belgradzie. W 1930 opublikowała kolejny tomik poetycki Zeleni vitez (Zielony rycerz), który również spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem ze strony krytyki i czytelników. Do wybuchu II wojny światowej opublikowała jeszcze trzy tomiki poetyckie, utwierdzając tym swoją pozycję w środowisku twórczym królewskiej Jugosławii. W 1933 roku poślubiła Sergeja Slastikova, carskiego oficera, który po rewolucji październikowej schronienie znalazł w królewskiej Jugosławii. Przez pierwszych dziesięć trudnych lat powojennych wydała pięć kolejnych tomików poetyckich, które w tamtych czasach przyjęte zostały bez większego entuzjazmu, ale w 1955 ukazał się już jeden z ważniejszych zbiorów wierszy Miris zemlje (Zapach ziemi) z przedmową Milana Bogdanovicia. Był on wielokrotnie wznawiany, a w 1959 przyniósł jej prestiżową nagrodę Macierzy Serbskiej. W tymże roku została członkiem korespondentem Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk. W 1963 za wstrząsający wiersz, Krwawa bajka, poświęcony pamięci dzieci jednej z kragujevackich szkół, wymordowanych przez okupantów niemieckich 21 października 1941 roku, otrzymała Nagrodę Miasta Kragujevac. Rok później opublikowała kolejny ważny zbiór wierszy, Tražim pomilovanje (O łaskę proszę). W 1965 została członkiem zwyczajnym Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk. Jej poezja coraz częściej tłumaczona była na inne języki europejskie, zarówno poszczególne tomiki poetyckie (Zapach ziemi, O łaskę proszę), jak i wybory wier­szy. I tak w Paryżu, Moskwie, Erewaniu, Lizbonie, Berlinie, Bukareszcie i w Toronto ukazywać się zaczęły obszerne wybory jej wierszy. W kraju odznaczana była orderami i wysokimi nagrodami państwowymi oraz literackimi. W 1973 ukazał się kolejny ważny zbiór pt. Nemam više vremena (Nie mam już czasu), za który po raz drugi otrzymała Nagrodę Macierzy Serbskiej, a rok później prestiżową Nagrodę Vuka, wspartą jeszcze po roku Specjalną Nagrodę Vuka. W 1976 roku zmarł mąż Desanki, Sergej Slastikov. Pochowany został w Brankovinie k. Valjeva. Poetka przeżyła tę rozłąkę boleśnie, czemu wyraz dała w kilku wierszach. Rok 1981 był rokiem tryumfalnych podróży poetyckich 83-letniej Desanki po świecie. Odwiedza Lwów, Moskwę, Nowy Jork, Pittsburgh, Waszyngton, Filadelfię i Chicago. Podróże kontynuowała również w 1984, kiedy to odwiedziła Szwecję i Wielką Brytanię. Otrzymała ukraińską Nagrodę im. Iwana Franko i najwyższą jugosłowiańską " Nagrodę Njegoša. Była kandydatką do Nagrody Nobla. Nobla jej nie przyznano, ale w 1988 roku otrzymała jako pierwsza kobieta Złoty Wieniec Festiwalu Poezji w Strudze (Macedonia). W tymże roku obchodziła jubileusz siedemdziesięciolecia pracy twórczej, a belgradzkie wydawnictwo Nolit opublikowało jubileuszowe sześciotomowe wydanie jej Wierszy zebranych. W Valjevie wzniesiono pomnik Desanki Maksimović jeszcze za jej życia. Mogą go Czytelnicy zobaczyć na tytułowej okładce tej książki. Odsłonięcia dokonał w dniu 27.10. 1990 roku wybitny serbski poeta Matija Bećković. Poetka ten fakt przyjęła z dezaprobatą, więc tłumaczono jej, że jest to pomnik wzniesiony na cześć poezji, któremu tylko dano jej twarz. Zmarła 17 lutego 1993 roku w wieku 95 lat. Pochowana została obok męża w Brankovinie k. Valjeva. W 1997 w Suboticy wyszły Wiersze zebrane w 8 tomach, na których swój polski wybór oparł tłumacz. W dniu 23 sierpnia 2007 odsłonięto pomnik Desanki Maksimović w Belgradzie w parku na Tašmajdanie.

Developed in conjunction with Ext-Joom.com